| ||||||||||||||||||
| Ben Boswinkellezing |
| Ben Boswinkellezing : 'Razjel Dayeb' (een eerzame, goede man) |
| De Ben Boswinkellezing stond in 2005 in het teken van het project 'Razjel Dayeb' (een eerzame, goede man) Dit is een project dat door Equivalent, samen met andere projectpartners, in opdracht van het Ministerie van SZW en de provincie Overijssel wordt uitgevoerd. Het doel van dit project is het voorkomen van relationeel geweld in allochtone gezinnen door gedragsverandering van mannen te stimuleren. |
| Het Wapen van Hengelo, 23 November 2005 Notulen Ben Boswinkel – lezing 2005 Organisatie: Platform Samenwerkingsverband Allochtonenorganisaties Hengelo (PSAH) Avondvoorzitter: Dhr. Wim Jager Thema: Preventie van relationeel geweld: debatten met mannen Dhr. Frans Jacobs, voorzitter van het Platform Samenwerkende Allochtonenorganisaties Hengelo, opent de lezing: Dhr. Jacobs heet iedereen van harte welkom bij de 4e Ben Boswinkel-lezing. Daarna introduceert hij het thema van de avond: Vroeger gaf een goede vader zijn kinderen zo nu en dan een klap. Dat was normaal en daar keek niemand van op. In Engeland waren lijfstraffen een normaal verschijnsel. Het gekke is dat vroeger pas 35 jaar geleden is; vrij recent dus eigenlijk. Nu zijn dit soort straffen ondenkbaar en daarmee wil ik aangeven dat relationeel geweld te stoppen is: relationeel geweld, daar is wat aan te doen! Mevr. Irene van Deuveren, verbonden als senior adviseur aan Equivalent, Experts in Emancipatie, verzorgt de inleiding: Mannen worden gemaakt en niet geboren (verkorte versie) Vanavond wil ik graag met u het terrein van de mannelijkheid verkennen. We doen dat in het kader van het voorkomen van relationeel, zo u wilt huiselijk geweld. Opvattingen over mannelijkheid en daarmee vrouwelijkheid zijn namelijk vaak de voedingsbodem voor geweld tussen partners. Dat gegeven komt in zowel westerse als niet westerse culturen voor, net als in alle sociale lagen van de bevolking. Daarover straks meer. Ik wil u graag laten zien dat mannelijkheid voor een groot deel door ons zelf gemaakt wordt. De Franse schrijfster Simone de Beauvoir deed al in 1949 de uitspraak dat vrouwen worden gemaakt in de zin dat vrouwelijkheid een sociale constructie is. Ik wil u graag een aantal historische ontwikkelingen in mannelijkheid laten zien en aan de hand van een crosscultureel uitstapje aantonen dat mannelijkheid een sociaal bouwwerk is. Soms wordt dit bouwwerk deels afgebroken, soms stukken erbij aangebouwd. Ik wil graag met u stilstaan bij welke mechanismen en dimensies de meeste geïndustrialiseerde samenlevingen hanteren om de culturele orde in stand te houden. Daarna wil ik u de stand van zaken in onze samenleving op dit moment schetsen en de mogelijkheid die het mannen en vrouwen biedt voor keuzes in gedrag. Tot slot wil ik uitleggen hoe wij tot het project Razjel Dayeb gekomen zijn en wat we ermee zouden willen bereiken. Historie Terug naar de historie. De rol van de man is historisch ontwikkeld door biologische functies. Want er zijn natuurlijk biologische verschillen tussen mannen en vrouwen: allereerst hebben vrouwen en mannen verschillende voortplantingsorganen, ten tweede hebben mannen meer spiermassa en staan vrouwen en mannen onder verschillende invloed van de vrouwelijke en mannelijke hormonen. Met name het mannelijk hormoon testosteron maakt mannen wat agressiever dan vrouwen. De rol van mannen is historisch vanwege zijn spierkracht die van de krijger en de jager. De krijger beschermt de gemeenschap tegen aanvallen van buitenaf en de jager zorgt voor de productie. Productie en reproductie (nakomelingenschap).zijn nodig om te overleven. De reproductie is natuurlijk een zaak voor vrouwen en mannen. Het belang van reproductie draagt ertoe bij dat het mannelijk ideaal van potentie en het vrouwelijk ideaal van vruchtbaarheid ontstaat. De rol van vrouwen is -in veel culturen althans- vooral gericht op reproductie: de verzorging van het nageslacht. Hierdoor wordt vrouwelijkheid veelal verbonden aan de natuur, mannelijkheid aan kracht en uitdaging, later aan de cultuur. Nederlandse samenleving nu Hoe vertaalt zich dat naar onze samenleving van nu? Hoe gaan wij om met mannenrollen en vrouwenrollen? Vrouwen zijn steeds meer de mannenbolwerken gaan afbreken. Ze zijn doorgedrongen tot vele sectoren van de arbeid en de politiek. Minder dan mannen, maar duidelijk en onomkeerbaar aanwezig. En de mannen? Wat is er gebeurd met de mannelijkheid? Een eenduidig antwoord is moeilijk te geven. Enerzijds zien we dat mannelijkheid zich vooral ontwikkelt naar de zachtere kanten dichter bij vrouwelijkheid komt. Mannen willen niet meer alleen kostwinner zijn, maar eisen met nadruk ook een vaderrol op in het gezin. Zij willen een hechte band met hun kinderen, die ontstaat door hun deel van de verzorging en opvoeding op zich te nemen. Ze proberen hun werk te combineren met en zorgende rol in het gezin, al is hun aandeel in de zorg in het algemeen thuis klein vergeleken bij het aandeel van vrouwen. Als ze die rol op zich willen nemen, vinden ze de elementen van vroegere mannelijkheids idealen tegenover zich: de werkgever verwacht een werknemer die altijd beschikbaar is en niet voor de kinderen zorgt, collega’s vinden het niet mannelijk als ze in deeltijd willen werken. Vooral vrouwen vinden ze aan hun zijde: vrouwen waarderen de meer vrouwelijke kanten in de man. Een man van wie het duidelijk is dat hij voor zijn kinderen zorgt, ligt zogezegd goed in de markt. Anderzijds zien we dat de helden in film en tv een mannelijkheid laten zien die veel weg heeft van de puur fysieke mannelijkheid van Tarzan. Rambo en Robocop zijn gevoelsloze vechtmachines, krachtig en nooit bang, maar hebben ook weinig sociaal gevoel. Enerzijds verwachten we tegenwoordig van de man dat hij de gelijkwaardige partner is, die in staat is voor zichzelf en voor zijn kinderen te zorgen. Die de luiers kan verschonen, de vaat doen en de was kan ophangen. Anderzijds bestaat er nog steeds een mythe van stoere mannelijkheid die door beeldvorming in stand gehouden wordt. Vorige week lazen we in de Volkskrant over de jongens op de sportscholen, die deze mythe najagen door bodybuilding en het gebruik van spierversterkende middelen, dat zoveel hormonen bevat dat het agressief gedrag uitlokt. Zij jagen achter de mythische mannelijkheid, terwijl hun omgeving misschien veel meer waarde hecht aan een goed gesprek en een maatje in de dagelijkse huiselijke beslommeringen. In elk geval valt er tegenwoordig meer te kiezen als het gaat om mannelijkheid. Zoals vrouwen niet meer uitsluitend de zorgende rol vervullen, is er voor mannen ook meer keuzevrijheid in hoe ze willen zijn als man. Dat leidt soms tot verwarring, maar schept ook kansen: kansen voor mannen en vrouwen om te zijn wie ze willen zijn en te doen wat ze willen doen. |
| Razjel Dayeb Zo komen we ook bij het ontstaan van het project Razjel dayeb. In eerdere projecten hebben we met mannen, allochtoon en autochtoon gesproken over mannelijkheid. Hieruit bleek dat er veel behoefte was over de invulling van moderne mannelijkheid te praten. Ook bleek veel onduidelijkheid te bestaan over wat de samenleving van een man verwacht. Mannen zagen de voordelen die die keuzes hen opleveren: je hoeft dus niet altijd alleen voor het inkomen te zorgen en je hoeft niet altijd stoere Tarzan te zijn. De link naar het voorkomen van relationeel geweld is daarmee gelegd. De oorzaken van geweld binnen de privé-sfeer zijn zeer divers, maar traditionele waarden en normen m.b.t. mannelijkheid en de rol van de vrouw hebben grote invloed op het gedrag van mannen ten opzichte van vrouwen. De kans op geweldpleging door mannen wordt erdoor vergroot. Andere oorzaken voor geweld tegen vrouwen zijn verschil in macht tussen man en vrouw, de beslotenheid van de culturele gemeenschap en de mate waarin geweld in het algemeen een onderdeel van de cultuur is. Omdat deze factoren in allochtone gezinnen vaker te vinden zijn, komt volgens onderzoeken relationeel geweld in allochtone gezinnen ook vaker voor. Niet omdat geweld gekleurd zou zijn. Want, zoals gezegd het plegen van relationeel geweld komt zowel onder allochtone als autochtone mannen voor, in alle sociale klassen Opvattingen over vrouwen- en mannenrollen worden in stand gehouden door de bestaande sociale verbanden. Sommige allochtone mannen bewegen zich voornamelijk in de sociale kring van de eigen cultuur, die masculiener is en een grotere machtsafstand kent. We hebben gezien dat machismo daarin het beeld van mannelijkheid is. En dat de vrouw als een speciale rol vervult die sterk gecontroleerd wordt. De sociale controle binnen de eigen culturele kring verhindert dan dat mannen hun vrouwen toestaan zich anders te gedragen dan in de eigen kring van hen verwacht wordt. Gedrag van vrouwen dat niet strookt met die sociale norm wordt door de echtgenoot “bestraft” met intimidatie en/of geweld, mede om de eigen mannelijkheid te bewijzen. Het project Razjel Dayeb biet daarom aan instellingen en zelforganisaties een debat aan over verschillende vormen van mannelijk gedrag, gecombineerd met workshops voor geïnteresseerde mannen en Weerbaarheidstrainingen voor vrouwen. Dat debat willen we vanavond ook met u voeren. Zoals gezegd, in onze moderne samenleving zijn keuzes mogelijk, verschillende vormen van mannelijkheid kunnen naast elkaar bestaan. Verschillende generaties kunnen verschillende opvattingen hebben. We willen u graag uitnodigen met ons te onderzoeken welke vormen van mannelijk gedrag vanuit de eigen verschillende culturele waarden uw voorkeur heeft. Misschien ontdekken we daarbij nieuwe vormen van mannelijk gedrag die minder kans op geweld geven. Misschien kunnen andere vormen van mannelijkheid gedrag voor mannen vele voordelen bieden, waarbij hij minder onder druk staat en meer ontspannen kan genieten van het gezinsleven. De vraag is: Wat is een Razjel Dayeb: wat is een eerzame goede man, iets populairder gezegd wat is het mannelijk ideaalbeeld. Wij hebben er geen pasklaar antwoord op. Vanuit mijn eigen situatie en socialisatie kan ik voor mij het antwoord formuleren, maar ik weet dat daarnaast andere ideaalbeelden bestaan. We nodigen u dan ook uit om met elkaar naar antwoorden te zoeken. Een begin te maken met het invullen van het mannelijke ideaalbeeld vanuit je eigen waarden. Verschillen zullen daarin vermoed ik sterk naar voren komen. We hebben gezien dat er ook vele overeenkomsten zijn. Verschillen kunnen de geest scherpen en het begrip vergroten. Als we niet met elkaar in gesprek komen over verschillen komen we nooit tot nieuwe inzichten. Ik wens ons allen een boeiende en vooral vruchtbare dialoog. Dhr. Matthie Kroezen, Projectleider Huiselijk Geweld bij de politie Twente, houdt een korte lezing over het ontstaan van relationeel geweld in allochtone gezinnen: Relationeel geweld bestaat al heel lang. Het heeft echter lang geduurd voordat wij het als een maatschappelijk probleem zagen. Het werd voornamelijk gezien als een hulpverleningsprobleem. Vanuit de Angelsaksische samenleving werd ons gewezen op de impact van relationeel geweld op gezinnen en dan voornamelijk de impact ervan op kinderen; de kans dat kinderen het geweld overnemen werd groot geacht. De overheid vond midden jaren ’90 dat het beleid inzake relationeel geweld moest veranderen: het moest gezien worden als een veiligheidsprobleem in plaats van een hulpverleningsprobleem. In Twente gingen verschillende organisaties samenwerken. Uitgangspunt was het terugdringen van geweld. Waar het beleid in het verleden gericht was op ‘de boel sussen’, wordt nu actief beleid ingezet: degene die geweld gebruikt wordt meegenomen naar het politiebureau, ook al is er geen aangifte gedaan. Dit is een belangrijk signaal van de overheid dat relationeel geweld niet getolereerd wordt. Van passief beleid is men overgestapt naar actief beleid. Een belangrijke impuls voor deze beleidsverandering vormde Amerikaans onderzoek waaruit bleek dat relationeel geweld zeer schadelijk is voor de ontwikkeling van kinderen. Men heeft afwijkingen in de hersenen ontdekt bij kinderen die langdurig bloot hebben gestaan aan relationeel geweld. Uit onderzoek blijkt niet dat relationeel geweld meer voorkomt bij allochtonen. Wel is er een verschil te zien wat betreft de aard van het geweld: bij allochtonen is het geweld heftiger en heeft het soms de dood tot gevolg. Eerwraak komt voor bij groeperingen die van oorsprong afkomstig zijn uit Zuid/Oost Turkije en bij Hindoestanen. De helft van de eerwraak-gevallen heeft een dodelijke afloop. De politie zet hier dan ook stevig op in. Opvallend is dat er vanuit de Turkse gemeenschap vaak niet gereageerd wordt op eerwraak. Toch is het heel belangrijk dat het onderwerp bespreekbaar wordt. Een voorbeeld uit de praktijk: Een Turks meisje wordt verliefd op een asielzoeker. De situatie thuis wordt onhoudbaar en het meisje gaat bij haar tante wonen. In het geheim blijft zij haar vriend ontmoeten en ze raakt zwanger. Het meisje wordt vermoord. Wat is nu de rol van de Nederlandse en de Turkse gemeenschap in dit soort situaties? We zijn gaan kijken in Londen en hun aanpak spreekt ons erg aan: Iedereen wordt in z’n waarde gelaten maar geweld wordt niet getolereerd! |
| Het panel wordt geïntroduceerd en het is de bedoeling dat de zaal en het panel een discussie voeren over wat een moderne ‘razjel dayeb’ (een goede, eerzame man) is: Panelleden: - Veli Izturk; jongen van Turkse afkomst - Furat Sharif; meisje van Irakese afkomst - Martin Can; jongen van Armeense afkomst Wat is, volgens jou, de ideale man? F. : Dat is niet in één woord te zeggen. Een man moet respect hebben voor zijn vrouw en hij moet voor zijn vrouw zorgen, maar als ze voor zichzelf kan zorgen dan moet hij dat ook respecteren. V.: De ideale man is eerlijk en rechtvaardig. Reagerend op Furat: Ik ben van mening dat een vrouw voor haarzelf moet kunnen zorgen. Zowel financieel als ook sociaal moet zij zich staande kunnen houden in de samenleving. M: De ideale man bestaat niet! Wel moet een man rechtvaardig zijn en eerlijk. Een vrouw moet geëmancipeerd zijn. V: Je moet voor elkaar zorgen. Wat bedoelen jullie met zorg? V: Zorgen voor harmonie; lief zijn voor elkaar en voor jezelf. M: Een geëmancipeerde vrouw moet financieel onafhankelijk zijn. F: Zorg betekent lief zijn voor elkaar, elkaar steunen. Reacties uit de zaal ‘de ideale man’ - Zorgt voor zijn gezin; - Bewondert je zoals je bent; - Respecteert zijn vrouw; - Respecteert zichzelf en dus ook de ander; - Zorgt voor zijn vrouw en voor zijn naasten; - Komt op voor het algemeen belang. Pauze Discussie over wat moderne mannelijkheid is aan de hand van foto’s van concrete situaties Foto 1: De vrouw gaat naar haar werk / de man blijft thuis en zorgt voor de baby Panel M: Moet op zich kunnen, maar mijn voorkeur heeft het niet. Ik wil niet dat mijn kinderen naar een crèche gaan; de normen en waarden daar sluiten niet volledig aan bij mijn cultuur. V: Wanneer je allebei carriere wil maken moet je dat met elkaar goed afstemmen. Er moet een balans gevonden worden. M: De vrouw is van nature een betere verzorger, dat is al duizenden jaren zo. V: De man kan ook de kinderen van school halen en koken. F: Ik vind niet dat de vrouw persé beter kan zorgen. Mannen moeten ook leren om te zorgen. Je bent samen verantwoordelijk voor je kinderen. Zaal Man: De meeste vrouwen kunnen beter voor hun kinderen zorgen. Vrouw: Vrouwen hebben een hechtere band met hun kinderen, zij baart ze tenslotte. Een kind kan makkelijker zonder vader dan zonder moeder. Vrouw: Ik zorg liever zelf voor mijn kinderen. Vrouwen kunnen het beter. Vrouw: Er bestaat niet voor niets zoiets als moederinstinct. De man is er wel, maar op afstand. Een kind heeft behoefte aan de warmte van de moeder. Man: Mannen en vrouwen zijn verschillend maar voor de verzorging van kinderen maakt dit niks uit. Voor kinderen maakt het niet uit of de vader of de moeder voor hen zorgt. Man: Je persoonlijke opvoeding speelt hierbij een belangrijke rol. Je moet de culturele verschillen niet onderschatten, die krijg je niet zomaar weg. Discussie hierover is belangrijk. Anekdote: Een autochtone vrouw zegt tegen haar man dat ze zijn kleren niet meer wast; een paar dagen later wast hij ze zelf. Een autochtone vrouw zegt dat ze het huis niet meer schoonmaakt en een paar dagen later gaat de man in huis aan de slag. Een Turkse vrouw zegt tegen haar man dat ze niet meer voor hem kookt; een paar dagen later ziet ze enkel nog een klein streepje licht…. |
| Panel V: Wil je een man betrokken maken, laat hem dan ook zorgen. Vrouwen zijn zorgvuldiger, maar toch… M: Reactie op anekdote: Het is erg moeilijk om cultuur te veranderen. Zaal Iedere vrouw die wordt geslagen is er één teveel! Het taboe moet doorbroken worden en het onderwerp moet bespreekbaar worden. De culturele dimensie bepaalt de man / vrouw verhoudingen. F: Mannen moet je leren om te zorgen, stukje bij beetje. Zaal Mannen moeten toch ook met vier dagen werken per week carrière kunnen maken. Cultuur mag hierbij geen rol spelen; ook wat betreft relationeel geweld mag niemand zich achter zijn cultuur verschuilen. Foto 2: Jonge vrouw studeert in Amsterdam en zit dus tussen mannen in de collegebanken. Wat vind je hiervan als vader of als broer zijnde? Zaal Vrouw: Dat is geen punt van discussie meer anno 2005. Het is juist een eer voor de familie. Panel V: Mijn zusje studeert en dat is prima. Ze moet financieel onafhankelijk zijn. F: meisjes moeten juist gestimuleerd worden om te gaan studeren. M: het is geen case, er is geen probleem. Foto 3: Meisje van allochtone afkomst heeft relatie met Nederlandse jongen Avondvoorzitter: Twee gelovigen op één kussen, daar slaapt de duivel tussen. Pas 25 jaar geleden was het vrijwel onmogelijk in Nederland om een relatie te hebben met iemand van een andere geloofsgemeenschap. Hoe ligt dat nu voor jullie? M: Ik ben niet voor een gemengd huwelijk. Dit heeft met mijn geloofsovertuiging te maken. Een Moslim met een ongelovige Nederlander kan wat mij betreft niet. Zaal Bemoei jij je wat dit betreft met je zus? M: Mijn zus heeft een bepaalde vrijheid. Ze mag studeren en op kamers, maar een relatie met een Nederlander wordt niet toegestaan. Zaal De samenleving is daar nog niet klaar voor. De ideale man heeft er moeite mee! Panel F: Een vrouw moet een goede man vinden. Haar ouders gaan een keer dood en dan is het belangrijk dat ze een goede man heeft. V: Ik heb een Nederlandse vriendin en dat gaat prima. M: De Turkse omgeving maakt het vaak lastig voor gemengde huwelijken. Verschillen in normen en waarden zijn moeilijk te overbruggen. Daarbij, wanneer je tegen de normen en waarden van je ouders ingaat, dan respecteer je jezelf ook niet. Die normen en waarden zijn toch een groot deel van jezelf. V: In principe zijn alle mensen gelijk. Avondvoorzitter: Wat doet de ideale man wanneer zijn dochter toch kiest voor die autochtone man? M: Geen geweld gebruiken. Zaal Man: Hij komt voor zijn geloof uit. Hij mag zijn kind dan een tik geven. Je mag je familie niet verloochenen. Je moet voldoen aan de verwachtingen van je ouders. Man: Dit verhaal hoort bij een gesloten cultuur. Het zegt iets over de positie van de vrouw. Wat is dan eigenlijk de definitie van ‘op eigen benen staan?’ Is dat dan alleen economisch of heeft zij werkelijk de vrijheid om haar eigen keuzen te maken? Man: Er spreekt een zekere minachting uit voor vrouwen. Verliefd zijn is niet cultuurgebonden. Je Turks-zijn of je Moslim- zijn vormt niet je gehele identiteit. M: Vrijheid is niet grenzeloos. Je hebt een bepaalde verantwoordelijkheid: je moet voldoen aan de verwachtingen van je ouders. Zaal De kans op een scheiding is binnen gemengde huwelijken groter. Het hangt ook af van de geslotenheid van de sub-cultuur. Wat belangrijk is zijn iemands persoonlijke kwaliteiten. Binnen mediterrane culturen horen de kinderen bij de clan van de vader. Ditzelfde geldt voor patriarchale Nederlandse gemeenschappen. De orthodoxie van het geloof speelt een belangrijke rol. Vraag aan panellid met Nederlandse vriendin: hoe ga jij je kinderen opvoeden? V: Ik ga hen het Moslim-zijn meegeven maar ik ga niet voor hen kiezen. Einde discussie Afsluiting bijeenkomst door Irene van Deuveren, Equivalent We hebben vanavond veel verschillende meningen gehoord en ik wil graag als afsluiting van deze bijeenkomst een vervolgvraag stellen: Wat doe je wanneer je de overtuiging hebt dat je dochter de verkeerde keuze maakt? Wat doet dan de ideale man? Mocht u hierover verder willen praten binnen uw organisatie of mocht u een debat willen organiseren over dit onderwerp binnen uw gemeente, dan kunt u zich hiervoor aanmelden. Wij zijn graag bereid om de mogelijkheden voor een debat samen met u te bespreken. Contactgegevens: Equivalent, Experts in Emancipatie Wierdensestraat 39d 7607 GE Almelo Contactpersoon: Irene van Deuveren Tel. (0546) 852 025 E-mail i.vandeuveren@equivalent.nl Site www.equivalent.nl |